Έργο ύψους 1,35 εκατ. ευρώ για τη διάσωση και την επανάχρηση του ιστορικού κτηρίου στην Πόθια
Στην αποκατάσταση και την ανάδειξη του Αρχοντικού Βουβάλη, ενός από τα σημαντικότερα μνημεία της νεότερης πολιτιστικής κληρονομιάς της Καλύμνου, προχωρά το Υπουργείο Πολιτισμού. Το έργο έχει προϋπολογισμό 1.350.000 ευρώ, εντάχθηκε στο Περιφερειακό Πρόγραμμα Ανάπτυξης Νοτίου Αιγαίου 2021–2025 και αναμένεται να ολοκληρωθεί έως το τέλος του 2026.
Μετά την ολοκλήρωση των εργασιών, το ιστορικό κτήριο θα επαναλειτουργήσει ως ζωντανός πολιτιστικός χώρος, προσβάσιμος στους κατοίκους και στους επισκέπτες του νησιού. Παράλληλα, δημιουργούνται οι προϋποθέσεις για την επανέκθεση της αυθεντικής οικοσκευής της οικογένειας Βουβάλη, με έπιπλα εποχής, αντίκες και οικογενειακά κειμήλια που αποτυπώνουν την αστική ζωή της Καλύμνου στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα.
Το Αρχοντικό Βουβάλη βρίσκεται στην Πόθια και αποτελεί ένα ιδιαίτερο δείγμα της νεοκλασικής νησιωτικής αρχιτεκτονικής. Πρόκειται για διώροφο κτήριο, με έναν επιπλέον υπερυψωμένο όροφο στο κέντρο της κύριας όψης του. Δίπλα του βρίσκεται ένα σχεδόν πιστό αντίγραφό του, το οποίο ανήκε επίσης στην ίδια οικογένεια και σήμερα χρησιμοποιείται ως βρεφονηπιακός σταθμός.
Το κτήριο ανεγέρθηκε λίγο μετά τα μέσα του 19ου αιώνα και αποτέλεσε την προίκα της Αικατερίνης Πελεκάνου, συζύγου του Νικολάου Βουβάλη. Το 1894 ανακαινίστηκε και επεκτάθηκε, αποκτώντας τη μορφή με την οποία είναι γνωστό σήμερα.
Η αρχιτεκτονική του συνδυάζει νεοκλασικά, αναγεννησιακά και νεομπαρόκ στοιχεία με χαρακτηριστικά της τοπικής καλυμνιακής παράδοσης. Η μνημειακή πρόσοψη, οι μαρμάρινοι εξώστες, τα χυτοσιδηρά κιγκλιδώματα, τα ξύλινα διακοσμητικά στοιχεία και η ιδιαίτερη εσωτερική διαρρύθμιση συνθέτουν ένα σύνολο υψηλής αισθητικής και ιστορικής αξίας.
Το Αρχοντικό είχε χαρακτηριστεί ήδη από το 1972 ως έργο τέχνης και βρίσκεται εντός του κηρυγμένου αρχαιολογικού χώρου της Πόθιας. Η ιστορία του συνδέεται άμεσα με την οικογένεια Βουβάλη, η οποία διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στην οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη της Καλύμνου, κυρίως μέσα από το εμπόριο των σφουγγαριών.
Η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, υπογράμμισε ότι η προστασία και η ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς των νησιών του Αιγαίου αποτελεί στρατηγική προτεραιότητα. Όπως ανέφερε, το Αρχοντικό Βουβάλη αντανακλά την περίοδο οικονομικής και κοινωνικής άνθησης του νησιού, ενώ η αποκατάστασή του θα επιτρέψει την απόδοση ενός σημαντικού μνημείου στην πολιτιστική ζωή της Καλύμνου.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι τέσσερις οικοδομικές φάσεις του κτηρίου. Η πρώτη ανάγεται στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα, όταν το οίκημα ήταν μικρότερο και ακολουθούσε την τυπολογία των παραδοσιακών διώροφων κατοικιών του νησιού.
Στο ισόγειο βρίσκονταν το καθημερινό δωμάτιο της οικογένειας, ο χώρος ύπνου, η κουζίνα και το σημερινό «Γραφείο Βουβάλη», ενώ στον όροφο αναπτύσσονταν τα υπνοδωμάτια και η επίσημη σάλα. Ο κεντρικός διάδρομος λειτουργούσε ως βασικός άξονας κατανομής των χώρων.
Η σημαντικότερη επέμβαση πραγματοποιήθηκε το 1894 υπό την επίβλεψη του Κερκυραίου αρχιτέκτονα Αλέξανδρου Ανδρέη. Τότε το παλαιότερο «τρίπτυχο σπίτι του Πελεκάνου» μετατράπηκε στο επιβλητικό Αρχοντικό Βουβάλη.
Η ριζική αυτή ανακαίνιση συνδέθηκε, σύμφωνα με τα ιστορικά στοιχεία, με την επικείμενη επίσκεψη και φιλοξενία του Ελευθερίου Βενιζέλου στην κατοικία της οικογένειας, σε μια εποχή κατά την οποία η Κάλυμνος βρισκόταν ακόμη υπό οθωμανική κυριαρχία. Οι επεμβάσεις είχαν στόχο να δημιουργήσουν ένα κτήριο αντάξιο της υποδοχής ενός τόσο σημαντικού επισκέπτη.
Ακολούθησαν ακόμη δύο οικοδομικές φάσεις. Η τρίτη περιλάμβανε την προσθήκη υπνοδωματίου στον δεύτερο όροφο, ενώ η τέταρτη, το 1938, αφορούσε την κατασκευή βοηθητικών κτισμάτων, αποθήκης, κουζίνας, χώρων υγιεινής και φωτογραφικού θαλάμου.
Μετά τον θάνατο της Αικατερίνης Πελεκάνου το 1956, το Αρχοντικό πέρασε στη δικαιοδοσία του μοναστηριακού «Ιδρύματος Ελέους». Αργότερα δωρήθηκε στην Αρχαιολογική Υπηρεσία με τον όρο να λειτουργήσει ως μουσείο.
Οι εργασίες συντήρησης και μετατροπής του ολοκληρώθηκαν το 1981, οπότε το κτήριο άνοιξε στο κοινό φιλοξενώντας όσα αντικείμενα της οικογένειας είχαν διασωθεί. Ωστόσο, το 2013 υπέστη σοβαρές ζημιές από κεραυνό και πλημμύρα, με αποτέλεσμα να διακοπεί η λειτουργία του.
Το σημερινό έργο αποκατάστασης αποσκοπεί στη στατική και δομική θωράκιση του μνημείου, στη διατήρηση της αυθεντικότητάς του και στην επανένταξή του στο μουσειακό δίκτυο της Καλύμνου.
Οι παρεμβάσεις περιλαμβάνουν αποκατάσταση των λιθοδομών, συντήρηση του ξύλινου και μεταλλικού φέροντος οργανισμού, αντιμετώπιση της υγρασίας και των φθορών, καθώς και αναβάθμιση των ηλεκτρομηχανολογικών εγκαταστάσεων και των συστημάτων πυροπροστασίας.
Ιδιαίτερη μέριμνα προβλέπεται για τον ζωγραφικό διάκοσμο, τις τοιχογραφίες, τις ιστορικές χάρτινες ταπετσαρίες, τα ξύλινα και μεταλλικά στοιχεία, τις λίθινες και κεραμικές επιφάνειες, τα βικτωριανά τζάκια και τα υπόλοιπα τμήματα του κτηριακού διακόσμου.
Οι εργασίες θα γίνουν με συμβατά υλικά και μεθόδους που θα επιτρέψουν τη μέγιστη δυνατή διατήρηση του αυθεντικού υλικού. Παράλληλα, θα απομακρυνθούν ασύμβατες μεταγενέστερες προσθήκες και θα πραγματοποιηθούν στερεώσεις, καθαρισμοί, συμπληρώσεις και αισθητικές αποκαταστάσεις.
Στο πλαίσιο του έργου προβλέπεται ακόμη η αναδιοργάνωση του περιβάλλοντος χώρου και η οργανική σύνδεση του Αρχοντικού με το γειτονικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Με τον τρόπο αυτό, το κτήριο θα αποκτήσει ξανά ενεργό ρόλο στο πολιτιστικό τοπίο του νησιού.
Η αποκατάσταση του Αρχοντικού Βουβάλη δεν αφορά μόνο τη διάσωση ενός ιστορικού κτηρίου. Αποτελεί επένδυση στη συλλογική μνήμη της Καλύμνου και στην ανάδειξη μιας περιόδου κατά την οποία η ναυτοσύνη, η σπογγαλιεία και το εμπόριο διαμόρφωσαν την οικονομική, κοινωνική και αρχιτεκτονική ταυτότητα του νησιού.
newsroom:aegeanlive.gr
